Karbonhidratların en küçük yapı birimlerini tanıyalım

Karbonhidratların en küçük yapı birimleri monosakkaritlerdir ve polihidroksi alkollerin aldehit veya ketonlu türevleridirler.  Hidrolize edildiklerinde daha basit moleküllere ayrılmaları mümkün değildir.

Basit şekerler veya monozlar olarak da bilinirler. Karbonhidratların en küçük yapı birimleridirler. Zincir veya halkalı yapıya sahip olup, latince olarak isimlendirirken adlarının sonuna «–oz» soneki getirilir.Yapılarında bir adet aldehit veya keton grubu vardır. Bu gruplara karbonil grubu da denir. Aldehit grubu içeren monosakkaritlere Aldoz, keton grubu içerenlere Ketoz ismi verilir. Monosakkaritler içerdikleri karbon atomu sayısına göre de isimlendirilirler. Örneğin 3 C atomu içeriyorsa trioz adını alır.

Doğada ve organizmada en yaygın olarak bulunan monosakkaritler 3, 5 ve 6 karbonlulardır. 4 ve 7 karbonlu olanlar ise ara metabolizmada sentez edilir, seyrek rastlanır.

Monosakkaritlerin Sınıflandırılması

Monosakkaritler içerdikleri karbon atomu sayısı ve Aldehit veya Keton grubu içermelerine göre sınıflandırılır. Bunun yanında yüksek yapılı organizmalarda D-izomerleri biyolojik açıdan yararlanılabilir formlarıdır.
C sayısıD-AldozlarD-Ketozlar
C3 TriozlarGliseraldehitDihidroksiaseton
En basit yapılı aldozdur. Karbonhidrat metabolizmasında ara metabolittir.En basit yapılı ketozdur. Karbonhidrat metabolizmasında ara metabolittir. Deri bronzlaştırıcılarda da kullanılır.
C4 TetrozlarEritrozEritruloz
HMS yolağı ara metabolitidir.Cild bronzlaştırıcı kozmetik ürünlerde kullanılır. Aminoasitler ile tepkimeye girer. Keratinin kararmasına neden olur.
Treoz
Doğada bulunur.
C5 PentozlarRibozRibuloz
HMS yolağı ara metabolitidir. Nükleotidlerin sentezi için gereklidir.HMS yolağı ara metabolitidir.
KsilozKsiluloz
İlk olarak ağaçdan izole edildi. Odun şekeri olarak da bilinir. Yenilebilir birçok bitkinin tohumunda bulunur. Tatlandırıcı ksilitol, ksilozun şeker alkolüdür ve üronik asit geçidinde yer alır. Heparan sülfat ve kondroitin sülfat sentez yolağında yer alır.HMS yolağı ara metabolitidir.
Arabinoz
Doğada diğer monosakkaritlerin aksine daha çok L-izomeri bulunur. Hemiselüloz ve pektinin yapısında bulunur.
Liksoz
Doğada nadiren bulunur. Ör. bakteriyel glikolipidlerin yapısında.
C6 HeksozlarGlikozFruktoz
Temel enerji kaynağıdır. Karbonhidrat metabolizması bileşenidir.Sakkaroz yapısında glikoz ile birlikte bulunur. Glukoz ve galaktoz ile birlikte gıdalarla alınan temel monosakkaritlerden biridir. Karbonhidrat metabolizması bileşenidir.
MannozPsikoz
Karbonhidrat metabolizması bileşenidir. Bazı proteinlerin glikozilasyonunda rol alır. Doğada az bulunur. İçecekler, yoğurt, dondurma ve fırınlanmış ürünlerde düşük kalorili tatlandırıcı olarak kullanılır.
GalaktozSorboz
Enerji üretimi için kullanılır. Süt şekeri yapısında katılır. Membran lipidlerinin yapısına katılır.Tatlılığı sakkaroza eşdeğerdir. Ticari askorbik asit üretiminde kullanılır.
AllozTagatoz
Afrika çalısı Protea rubropilosa'nın yapraklarında 6-O-sinnamil glikozit olarak ortaya çıkan nadir bir monosakkarittir.Süt ürünleri, meyveler ve kakaoda doğal olarak bulunan bir tatlandırıcıdır ve gıda endüstrisinde kullanılır.
Altroz
Doğal olmayan bir monosakkarittir.
Guloz
Doğada nadirdir.
İdoz
Üronik asidi olan idüronik asit önemlidir. Heteropolisakkaritlerin yapısında bulunur (kondroitin sülfat).
Taloz
Doğal olmayan bir monosakkarittir.
C7 HeptozlarSedoheptuloz
Doğada bulunan birkaç heptozdan biridir. Çeşitli meyve ve sebzelerde bulunur. Örneğin havuç, kayısı, elme ve domates. Yapılan çalışmalarda pro-inflamatuvar belirtiçleri azalttığı gösterilmiştir. Ayrıca HMS yolağı ara metabolitidir.
Mannoheptulose
Doğada kabayonca, avokado ve çuhaçiçeğinde bulunur.

Son Güncelleme